Ölümə də meydan oxunur - Ölüm, sən bir heçsən tərzində

 20:37 21.01.2023     16

20 Yanvar... 1990...  Yaddaşa həkk olunmuş acı yaşantılar... Şəhidlərin dəfnindəki qərənfil yağışı...  səsiz axan göz yaşları...səssizlik... səssizlik...  Səssizlikmi, yoxsa lal üsyan!  Milli acıya Milli dirəniş göstərilirdi  o gün Bakıda... Nə bizi əhatə edən   silahlı sovet əsgərləri, nə  gecə Bakını viran etmiş  tanklar, nə də göydən səpələnən ”Fövqalədə vəziyyətdir, dağılışın, atəş ediləcək” yazılmış vərəqələr bir heçdi  o günkü milli birliyimizin  gücü qarşısında...

Və  illər keçəçək    Türkiyənin  Kayseri şəhərində Bakının işğalına etiraz olaraq  10 minlik  aksiya təşkil edən  soydaşlarımızdan  biri – “ Turan” cəmiyyyətinin qurucusu və sədri  Ali İhsan Öztürklə  tanış olacam. 

20 Yanvarla bağlı bir yazı hazırlamam gərkdiyində dərhal Ali İhsan bəyi düşündüm. Ali İhsan  bəylə o, acı günlərə  dönürük.  Bu acı necə duyuldu, qısa  bir müddətdə  izdihamlı etiraz nümayişi necə təşkil edildi  deyə maraqlanıram. Ali İhsan bəy  xatirələrini çözələyir. ” Erciyəz Universitetinin üçüncü kursundaydım. O zamanlar  Türkiyədən kənarda yaşayan türk soyllarına qarşı qəribə bir maraq, sevgi yaranmışdı və   onlarla əlaqədər   bütün prosseləri izləyirdik. Mən də o idioloji kəsimdə idim.  Bakının işğal edilməsi -  qadın,uşaq, ahıl  demədən  insanlarımızın tankların altında   əzilməsi kimi dəhşəti  televiziyadan duyduq. Tələbə yoldaşlarımızla axşam yeməyi yeyirdik. Loxma boğazımızda qaldı. Təşkilatlanma işləri gecə ikən başlandı.  Dəqiq xatırlamıram, Yanvarın 23-ü ,  ya   24-ü  10 min etrazçının qatıldığı bir aksiya keçirdik.  Fərqli idaloji düşüncəyə sahib qruplar anında belə birləşmişdi. Çünki söbət Azərbaycandan, qan qardaşlarımızdan  gedirdi.”

 Həmsöhbətimə o zaman Azərbaycandakı informasiya blokadasını- televvizya qülləsinin partladılması, qəzetlərin nəşrinin dayandırlması və yalnız Azadlıq radiosu vasitəsi ilə dünyadan məlumat ala bilməmizi anladıram.   Radionun əməkdaşı Mirzə Xəzərin şərhində  -  Türkiyədə bütün xalqın Bakının işğalına etiraz etməsini, Moskvada dünya miqyaslı siyasəti H. Əliyevin Qarbaçov hakimiyyyətinin təzyiqlərindən çəkinməyərək Azərbaycan nümayəndiliyinə gəlib Bakının  işğalını  cinayət adlandıraraq  dünya ictimayyətinə   bəyan etməsini    dinlərkən  ağladığımı  nəql edirəm. Ali İhsan bəy söhbətinə davam edir.” Başqa necə ola bilərdi  ki?! Bizim də canımız yanmışdı. Qan qardaşlarımız faciə ilə üzləşmişdi. Bakının harayına yetişməliydik. Gecə ikən  müəyyən lahiyələr cizildi. Nümayişcilər magistral yolla  3 km   yüruyərək Kayseri Cumhuriyyət Meydanına  daxil olmalı və mitinq başlamalı idi . Elə də oldu.  Rəhmətlik  advokat  Nevzat Türkden,  Erciyez universitetini müəlllimi Mustafa Öztürk  və bir çoxları çılğın nitq söylədilər .  “Bakı dərhal işğaldan azad olunmalı”, “ İşğalçı ordu rədd ol”  və. s  şüarlar  səsləndi. İqtidarlar gəldi-gedər olur. Sözü həmişə xalq deyir. O zamankı Türkiyə iqtidarına, Beynəlxalq qurumlara müraciət edilərək,  Bakının sovet ordusu tərəfindən işğalına təpki vermələri tələb edildi.  Mitinqin bəyannaməsi oxundu.  O mitinq  ilk izdihamlı mitinq idi. O zamana  qədər  Kayseridə belə bir  möhtəşəm mitinq  olmamışdı. Elə bir il olmayıb ki, biz 20 Yanvar, Xocalı  faciələrini müxtəlif tədbirlərlə anmayaq. Bəzən izdihamlı, bəzən dörd- beş  nəfərlə. 2006-ci ildə   Kayseri Cumhuriyyət Meydanında Türkiyədə ilk olaraq  20 Yanvar  Şəhidlərinin   xatirəsinə anım lövhəsi asdırdıq və 20 Yanvarla bağlı bütün tədbirimizi artıq  orada keçirirk.  Hətta bir dəfə tədbirimizi  19-dan 20-nə keçən gecə   keçirdik. Nədən tədbiri gecə keçirdiyimizi soruşanlara ” bunu  biz  yox, sovet ordusu seçdi” -deyə,  cavablandırdıq. Sovet ordusu dinc xalqa qarşı hərbi cinayət törətdi. Cəmiyyətimizin adından da bəllli olduğu kimi Türk dövlətlərindən Erciyes Universitetində təhsil alan tələbələrlə sıx əlaqələrimiz var. Umumiyyyətlə Türkiyə xaricində 20- yə yaxın təmsilçi qurumlarımız var ki, onlarla birgə   20 Yanvar, Xocalı faciələrini  daha geniş maştabda sərgiləməyə çalışırıq.    Amma mən 20 Yanvar hadisəsinə təkcə  faciə  kimi baxmıram. 20 Yanvar həm də bir qəhrəmanlıq tarixidir.  Azadlıq mücadiləsidr. Xalq  Azərbaycana qarşı törədilən hərbi cinayətə  susmadı. Əksinə, əli yalın  belə silahlı sovet ordusun qarşı savaş apardı.”  

Əli yalın savaş... Yaman tutur bu ifadə məni. Və mən şahidi olduğum,  illlərdir tələbələrimə anlatdığm bir hadisəni Ali İhsan bəyə də nəql edirəm.

Ölümə də meydan oxunur

Ölüm, sən bir heçsən tərzində

20 Yanvarda  təxminən saat 10- 11 radələrində tələbə yoldaşlarımızla Prezident Aparatının qarşısında keçirlən   etiraz aksiyasına qatıldıq. Mitinqi  dəyərli ziyalımız  Anar idarə edirdi. O  millətinə bu gecə sitəm etmiş kommunist partiyanın üzvü olmaqdan imtina etdi  ve biletini cibindən çıxararq atdı...  Yüzlərlə kommunist bileti atıldı. Kommunist biletlərindən tonqal  alovlandı. Hadisələri zaman baxımından dəyərləndirməyə çalışsaq bu hərəkət o dövr üçün  həyatı bahasına başa gələcək bir  addım idi.  Heyhat, milli faciə ilə üzləşərkən məntiq deyilən  bir qavram olmur. Bütün davranışlar qan bağının, qan yadddaşının tabeliyinə keçir və  yazıcımız Anar Bakının işğalında sovet rəhbərliyini, bilavasitə M. Qarbacovu günahlandırır, cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsini tələb edirdi. Etirazçıların getdikcə artması, kəskin tələblər təbii ki,  işğalçıları narahat edirdi.  Nümayişi dağıtmaq üçün  Bakı Soveti metrosu istiqamətindən nümayişçilərin üzərinə bir tank irəlilədi. Bu zaman tünd göy rəndə  plaş geyinmiş bir adam, qollarını yana açaraq tanka doğru getməyə başladı. Gecəki vəhşilikdən- tankların insanları şumlamasından  xəbərdardım.  O,  adamı  tankın  əzməsini görməmək üçün gözlərimi bərk -bərk yumdum. ”Dayandı, dayandı” səslərinə qorxa -qorxa gözlərimi açdım. O adam qolları yana açılmış, sinəsini tanka doğru dayamışdı!

İl 1993... “ Aydınlıq” qəzetində 20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə bağlı məqalələr hazırlanırdı. Soyuq olduğundan hamımız bir otaqda oturmuşduq. Şahidi olduğum bu hadisəni danışdım. Mənimlə üz-üzə oturmuş  Məmməd Nazimoğlu( Çayçı Məmməd) gülümsəməyə başladı. Çox pis oldum. Yeni işçi sayılırdım. Bir ilim   hələ tamam deyildi. Yalançı durumunda qalmamq üçün israla təkrar  etdim ki, mən bu hadisəni gözümlə görmüşəm. Məmməd müəllim  yenə gülə - gülə “ O,  bu kişidir”-deyib, “ Aydınlığ”ın redaktoru  Babək Hüseynoğlunu göstərdi.

Şok oldum. Babək müəllimin  hələ də  geyindiyi tünd göy tiklas plaş kino lenti kim xəyalımda canlandı. Gözlərimi necə bərəltdiyimi indi də xatırlayıram . Sonralar yersiz bir sual verməmdən utandım. Və yaxşı ki, məhz həmin yersiz sualı vermişəm. Sordum:” Babək müəllim qorxmadınız? ” Sağ əli ilə sol əlinin barmaqlarını bir-bir qatlayaraq dedi:” Əsli, mövzü VƏTƏN olanda, adamın gözünə nə ana görünür, nə ata görünür, nə ailə görünür, nə uşaq görünür. Ölümdən  qorxmursan! Ölümü düşünmürsən!”

Mövzü VƏTƏNSƏ!  Ölümə də  meydan  oxunur.  Ölüm, sən bir heçsən tərzində. Ölümün üzərinə dimdik, düz gözünün içinə baxa -baxa  gedilir.  44 günlük savşda gedildiyi kimi…

Məmləkətimin azadlığı uğrunda canlarını fəda etmiş, daima borclu olduğumuz  Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, Qazilərimizə şəfa  diləyirəm.

Əsli Xəlilqızı