“Vaxtında verilməyən qərar bir körpənin və ailənin taleyini dəyişə bilər” - FOTOLAR

Səhiyyədə təkcə peşəkar həkim olmaq kifayət etmir. Xəstəxananın necə idarə olunması, şöbələrarası koordinasiya, fövqəladə hallara hazırlıq, risklərin vaxtında müəyyən edilməsi və xidmətin dayanıqlılığı da ən az tibbi bilik qədər vacibdir. Neonatoloq və səhiyyə idarəçisi Dr. Dünya Hüseynova illərdir bu istiqamətdə çalışan simalardandır. O, Sumqayıt Perinatal Mərkəzinin formalaşdırılması, neonatal və təcili yardım xidmətlərinin təşkili, klinik keyfiyyətə nəzarət sisteminin qurulması, həmçinin xəstəxana idarəçiliyində struktur və intizamın gücləndirilməsi ilə diqqət çəkib.

“Qafqazinfo” iki dəfə Fəxri doktor mükafatına layiq görülən Dr. Dünya Hüseynova ilə səhiyyə idarəçiliyinin bugünü və gələcəyi barədə danışıb.

- Sizi səhiyyə lideri kimi fərqləndirən əsas cəhət nədir?

- Mən özümü təkcə həkim, neonatoloq və ya rəhbər kimi görmürəm. Özümü daha çox həm mərhəmət, həm məsuliyyət, həm də struktur tələb edən mürəkkəb səhiyyə sistemlərində işləməyi bacaran bir mütəxəssis kimi dəyərləndirirəm. Peşəkar yolum klinik tibbdən başlasa da, zamanla anladım ki, yaxşı səhiyyə yalnız düzgün diaqnoz və müalicə ilə bitmir. Neonatologiya mənə öyrətdi ki, burada qarışıqlığa, gecikməyə, zəif koordinasiyaya yer yoxdur. Vaxtında verilməyən qərar bir körpənin və ailənin taleyini dəyişə bilər. Zamanla gördüm ki, bir çox klinik uğursuzluğun kökündə tibbi bilik çatışmazlığından çox, təşkilati zəiflik dayanır.

- Kliniki fəaliyyətdən idarəçiliyə keçid necə başladı?

- Bu, maraqdan çox zərurətdən doğdu. Ən həssas xəstələrlə işləyərkən gördüm ki, səhiyyədə ən böyük problemlərin bir hissəsi yalnız tibbi yanaşma ilə həll olunmur. Kiçik bir ünsiyyət boşluğu, zəif iş axını və ya qeyri-müəyyən səlahiyyət bölgüsü ağır nəticəyə səbəb ola bilir. Bu suallar məni əvvəl şöbə rəhbərliyinə, sonra daha geniş idarəetmə vəzifələrinə gətirdi. Hər mərhələdə daha aydın gördüm ki, xəstəxananın uğuru yalnız yaxşı həkimlərlə deyil, düzgün qurulmuş sistemlə mümkündür.

- Liderlik yanaşmanızın əsas fərqi nədir?

- Mən xəstəxana idarəçiliyini heç vaxt formal vəzifə kimi qəbul etməmişəm. Mənim üçün rəhbərlik əməliyyat savadlılığıdır. Klinik riskləri, işçi psixologiyasını, sənədləşmədəki boşluqları, resurs bölgüsünü, pasiyent təhlükəsizliyini eyni anda görmək lazımdır. Hazır şablonlara yox, hər müəssisənin öz reallığına uyğun modelə üstünlük vermişəm. Əvvəlcə problemin harada olduğunu müəyyənləşdirmişəm, sonra həmin reallığa uyğun idarəetmə mexanizmi qurmuşam.

- Hansı həll yollarını daha effektiv hesab edirsiniz?

- İlk növbədə hesabatlılıq və məsuliyyət bölgüsü aydın olmalıdır. Xəstəxanalarda problemlər çox vaxt məhz buna görə dərinləşir. Sonra keyfiyyətə nəzarəti formal audit səviyyəsindən çıxarıb praktik alətə çevirmək lazımdır. Sənədləşmə, uyğunluq, risklər və şöbələrarası zəifliklər analiz edilməli, ardınca real düzəlişlər tətbiq olunmalıdır. Ünsiyyət də çox vacibdir. Xəstəxanalar bəzən laqeydlikdən yox, təzyiq altında aydın əlaqə qura bilmədiyi üçün çətin vəziyyətə düşür. Məqsəd odur ki, sistem təsadüflə yox, dayanıqlı qaydalarla işləsin.

- Sumqayıt Perinatal Mərkəzinin inkişafı sizin üçün nə ifadə edir?

- Bu, mənim üçün sadəcə bir mərkəzin açılması deyildi. Məqsəd çətin şəraitdə də yüksək performans göstərə bilən regional qurum yaratmaq idi. Xüsusilə pandemiya dövründə həm yüksək doğuş sayını qarşılamaq, həm də xidmət keyfiyyətini qorumaq asan deyildi. Burada əsas məsələ tibbi xidmətlə yanaşı, intizamı, iş axınını və sabitliyi qorumaq idi. Nəticədə mərkəz ağır dövrdə də fəaliyyətini davam etdirdi və ana-neonatal xidmətə etimadı gücləndirdi.

- Neonatal təcili protokollar və NICU ilə bağlı işinizi niyə xüsusi önəmli sayırsınız?

- Çünki neonatologiya səhiyyə sisteminin bütün zəif nöqtələrini ən açıq göstərən sahədir. Burada vaxt, koordinasiya, avadanlıq, hazırlıq və dəqiq qərar həyati əhəmiyyət daşıyır. Məqsədim bu xidməti şəxsi bacarıqdan asılı təsadüfi modeldən çıxarıb, protokola əsaslanan etibarlı sistemə çevirmək olub. Belə sahələrdə uğur təsadüfə buraxıla bilməz.

- Pandemiya sizə nə öyrətdi?

- Pandemiya bir daha göstərdi ki, böhran hər zaman sistemin gizli zəifliklərini üzə çıxarır. Yataq çatışmazlığı, işçi tükənməsi, kommunikasiya boşluğu, sərt qərarvermə modeli bunlar bir çox ölkədə ortaq problem idi. Mənim üçün əsas nəticə bu oldu ki, dayanıqlılıq böhran başlayandan sonra deyil, ondan əvvəl qurulmalıdır. Liderlik də təkcə əmr vermək deyil, ən çətin şəraitdə belə sistemin işləməsini təmin etməkdir.

- ÜST ilə əməkdaşlıq sizə nə qazandırdı?

- Bu təcrübə mənə yerli reallıqla beynəlxalq standartlar arasında körpü qurmağın nə qədər vacib olduğunu göstərdi. Ön cəbhədə çalışan komandalarla işləmək, mentorluq etmək və klinik keyfiyyətin qorunmasına töhfə vermək mənə bir daha sübut etdi ki, səhiyyə idarəçiliyində qaydaları bilmək kifayət deyil. Onları şəraitə uyğun tətbiq etmək, sakit qalmaq və düzgün prioritet seçmək də vacibdir.

- Sizi emosional olaraq ən çox təsirləndirən məqam hansıdır?

- Mənim üçün ən yaddaqalan anlar neonatal və perinatal tibbdə ailələrin qorxu ilə gözlədiyi anlardır. Bir vaxtından əvvəl doğulmuş körpənin təxminən 20 gün fasiləsiz nəzarətdə saxlanıldığı bir hadisəni heç vaxt unutmuram. Həmin müddətdə həm tibbi qərarlar, həm də komanda koordinasiyası böyük məsuliyyət tələb edirdi. Körpə sabitləşib evə buraxılanda bir daha anladım ki, düzgün qurulmuş sistem bəzən bir ailənin taleyini dəyişir.

- Gənc tibbi rəhbərlərə nə tövsiyə edərdiniz?

- İdarəetməni tibbdən ayrı düşünməsinlər. Müasir səhiyyədə idarəetmə də pasiyent baxımının bir hissəsidir. Şöbədən kənara baxmağı, xəstəxananı bütöv ekosistem kimi görməyi öyrənsinlər. Və ən əsası, insan faktorunu heç vaxt unutmasınlar. Hesabatların, protokolların və auditlərin arxasında hər zaman bir xəstə, bir ailə və təzyiq altında çalışan bir həmkar dayanır. O reallıq unudulanda sistemi idarə etmək mümkündür, amma onu yaxşı idarə etmək mümkün olmur.