Əkizlərlə bağlı qeyri-adi faktlar



 19:29 19.04.2024     621

Əkiz qardaşlar Dennis və Duqlas o qədər oxşar görünürdülər ki, dostları onları yalnız avtomobillərinə görə ayıra bilirdilər.

Demedia.az xəbər verir ki, uşaqlıqda baş verənlərin demək olar ki, hamısı eyni idi, yalnız Dennis 13 yaşında olarkən təcavüz cəhdinin qurbanı oldu.

Duqlas 18 yaşında lisey sevgilisi ilə evləndi və üç uşaq böyüdü. Dennisin isə qısamüddətli əlaqələri olub, iki dəfə boşanıb və hər ayrılıqdan sonra ümidsizliyə düçar olub. Əkizlər 50 yaşlarında olanda Dennis ağır depressiyadan əziyyət çəkirdi.

Bu qədər genetik və ətraf mühit faktorlarını paylaşan iki bacı-qardaşın psixi sağlamlıq baxımından fərqlənməsinə nə səbəb oldu? İslandiya Universiteti və İsveçdəki Karolinska İnstitutundan bir araşdırma qrupu uşaqlıq travmalarının həyatımızda oynadığı rolu araşdırdı. Tədqiqatçılar genetik, ətraf mühit və həyat təcrübəsi baxımından oxşar olduqları üçün əkiz qardaşlara diqqət yetirdilər.

İsveçdə 25 min 252 yetkin əkiz üzərində aparılan və JAMA Psixiatriyada nəşr olunan araşdırmada;

Uşaqlıqda travma keçirdiyini bildirən fərdlərin (laqeydlik, cinsi istismar, nifrət cinayəti və ya məişət zorakılığı səbəbindən) psixiatrik pozğunluqlara məruz qalma ehtimalı (olmayanlarla müqayisədə) 2,4 dəfə çoxdur.
Bu ehtimal hər bir mənfi təcrübə üçün 52 faiz kəskin artdı.
Üç və ya daha çox mənfi təcrübə bildirən iştirakçıların təxminən dörddə birində depressiv pozğunluq, narahatlıq və maddə asılılığı kimi psixiatrik diaqnozlar var.
Bu travmaların təsirlərini genetik və ya ətraf mühit faktorlarından ayırmaq üçün tədqiqatçılar hovuzu əkizlərdən yalnız birinin uşaqlıqda pis rəftar edildiyi "uyğunsuz" bacı-qardaşlara daraltdılar. 6852 əkiz üzərində aparılan təhlillər nəticəsində məlum olub ki, uşaqlıqda pis rəftar yetkinlik dövründə psixi xəstəliklərlə əlaqələndirilir.

İslandiya Universitetindən araşdırma müəllifi Hilda Bjork Danielsdottir dedi: “Biz ortaq genetik və ətraf mühit faktorlarına diqqətlə nəzarət etdik və uşaqlıq dövründəki çətinliklərlə yetkinlikdə psixoloji problemlər arasında əlaqəni müşahidə etdik. "Bu tapıntılar gözlədiyimizdən daha böyük təsir göstərir."

Pis rəftara məruz qaldığını bildirən iştirakçının monoziqot əkizlərdə psixi sağlamlıq problemlərinin olma ehtimalı 1,2 dəfə, qardaş əkizlərdə isə 1,7 dəfə çox idi. Bu təsir xüsusilə cinsi zorakılıq, zorlama və fiziki laqeydliyə məruz qaldığını bildirən subyektlər arasında özünü göstərdi.

Danielsdottir deyir ki, əkizlərin uşaqlıq travması təcrübələri bir çox səbəbə görə fərqlənə bilər. Subyektin cinsi təcavüzə məruz qaldığını bildirdiyi halların 93 faizində digər əkiz cinsi təcavüzə məruz qalmamışdır.

Danielsdottir bildirir ki, məişət zorakılığı mahiyyət etibarilə pis paylaşılan bir təcrübədir, lakin əkizlərin valideynlə münasibəti fərqli ola bilər. Məsələn, əkizlərdən birinin problemli valideynlə qarşılaşma ehtimalı daha yüksək ola bilər. Eyni əkiz olan Danielsdottir deyir: "Valideynlərimizlə fərqli münasibətlərimizin olduğunu təsdiq edə bilərəm".

Uşaqların və yeniyetmələrin başına gələn bu dəhşətli hadisələr beyni fiziki olaraq dəyişir və bəzi psixi xəstəliklərə səbəb olur.

Tədqiqatçılar onilliklərdir ki, uşaqlara qarşı zorakılıq və pis rəftarın sonrakı həyatda xəstəliklərlə əlaqəli olduğuna dair sübutlar toplayırlar. 1998-ci ildə 9508 böyüklər üzərində aparılan böyük bir araşdırma uşaqlıqda pis rəftar və ürək xəstəlikləri, xərçəng, ağciyər xəstəlikləri və depressiya arasında birbaşa əlaqə tapdı; Bu əlaqənin çox vaxt siqaret və spirt istifadəsi kimi davranışlarla əlaqəli olduğunu ortaya qoydu.

Onilliklər ərzində tədqiqat ruhi xəstəliklərin biotibbi modellərinə diqqət yetirir, lakin tapıntılar; Bu, uşaqlıq təcrübələrinin, o cümlədən ayrı-seçkilik, mənzil və yoxsulluq kimi sosial şərtlərin təsirlərini araşdırmaq üçün keçidin qapısını açdı. Travmanın beyinə təsirini göstərən tədqiqatda iki belə araşdırma xətti birləşdi.

2022-ci ildə Nature jurnalında Molecular Psychiatry-də dərc edilən bir hesabat uşaqlıqda pis rəftar edilən insanların "stressə həssas beyin bölgələrində" xüsusi dəyişikliklərə diqqət çəkir və travma tarixini əks etdirən psixiatrik diaqnozlara markerlər əlavə etməyi tövsiyə edir.

Yale Universiteti Tibb Fakültəsinin uşaqlıq çətinliklərinin təsirlərini araşdıran psixiatr Dr. Jeremy Weleff, “Uşaqların və yeniyetmələrin başına gələn bu dəhşətli hadisələr beyni fiziki olaraq dəyişir və bəzi ruhi xəstəliklərə səbəb olur. Və artıq baş vermiş ruhi xəstəliyi müalicə etmək daha çətindir” deyir.

Aysun / Demedia.az