Alimlər Yer ölçüsündə bir planet tapdılar



 21:34 22.05.2024     697

Kosmosa çox da uzaq olmasa da, elm adamları 55 işıq ili uzaqlıqda daşlı, Yer ölçüsündə bir planet kəşf ediblər.

Demedia.az xəbər verir ki, ulduzuna çox yaxın olan planetin bir “ili” cəmi 17 saat davam edir.

Yerdən qat-qat çox radiasiya qəbul edən ekzoplanetdə çox güman ki, səthində maye su yoxdur. Planetin bu günə qədər ən uzun ömürlü olduğu bilinən "ultra soyuq qırmızı cırtdan" tipli bir ulduzun ətrafında fırlandığı ifadə edildi. Qırmızı cırtdanlar adlanan ulduzlar kainatın ən bol ulduzları kimi tanınır. Bu qırmızı cırtdanların ən zəif və ən soyuqunun 100 milyard il ərzində işıq saçacağı düşünülür.

NASA da bu ulduzlar haqqında "Kainat soyuq və qaranlıq olanda bu ulduzlar sağ qalan son ulduzlar olacaq" deyir.

Bu ulduzlardan fərqli olaraq, bizim orta ölçülü Günəşimizin yanacağının tükənməsi üçün daha 10 milyard il lazım olacaq.

Yupiter ölçüsündə kiçik ulduz, Ultra-Soyuq Ulduzların Önündən Keçən Planetlərin Axtarışının abbreviaturasından ilhamlanaraq "SPECULOOS-3" adlandırılıb. Tədqiqat layihəsinin məqsədi bu zəif göy cisimləri ətrafında fırlanan planetlər haqqında daha çox məlumat əldə etməkdir. “Ultra soyuq” dedikdə, bu ulduzun temperaturunun 2 min 627 °C olduğunu qeyd edək. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Günəşin səthinin temperaturu 5 min 537 °C-dir.

Bununla belə, ulduzun ətrafında dövr edən Yer böyüklüyündə olan planet (SPECULOOS-3 b) tam olaraq “soyuq” deyil.

Planetin kəşf edildiyi tədqiqatın müəlliflərindən biri, NASA JPL-dən Ketrin Klark deyib: “Bu xüsusi qırmızı cırtdan Günəşdən min dəfə sönük olsa da, onun planeti Yerə çox yaxın orbitdə fırlanır və planetin səthini qızdırır. Günəş küləkləri və "Və fırtınalar tərəfindən döyüldüyü üçün, yəqin ki, atmosferi yoxdur."

Ultra sərin bir cırtdan ulduzun yaxınlığında fırlanan planetlərin tədqiqi. Şəkil: ESO / M. Kornmesser / N. Risinger
Bəzi qayalı planetlər, məsələn, bu il tapılan super-Yer, qırmızı cırtdanların ətrafındakı "yaşayış zonasında" ola bilər. Bu o deməkdir ki, planetin səthində su tapıla bilər. Məlumdur ki, TOI-715 b adlı bu “super Yer” qırmızı cırtdan ulduzun ətrafında bir orbitini 19 günə tamamlayır.

Söz mövzusu Yer ölçüsündə olan planeti tapmaq üçün elm adamları bütün dünyada bir qrup robot teleskopdan istifadə ediblər. Teleskoplardan istifadə edərək, planetin qarşısından keçən bu ultra soyuq qırmızı cırtdan ulduzların işığında bir anlıq qaralmanı aşkarlamağa çalışdılar. Bu yolla astronomlar ulduzun qarşısından keçən planetin ölçüsünü və sıxlığını anlaya bilirlər. Bundan sonra, James Webb Kosmik Teleskopu kimi kosmik rəsədxana planetin atmosferinin nədən ibarət olduğunu anlamaq üçün müxtəlif cihazlardan istifadə edir. JWST ilə araşdırma aparmaq olduqca çətindir, çünki astronomların hamısı kosmik teleskopdan öz layihələri üçün istifadə etmək istəyirlər. Bununla belə, NASA bildirib ki, SPECULOOS-3 b əlavə araşdırma üçün "əla namizəddir".

Bir planetin yaşayış üçün əlverişli sayılması və həyatın təkamülünü təmin edəcək şərtlərə malik olması üçün çox şey düzgün getməlidir. Onun atmosferi olan, çox isti və ya soyuq olmayan, günəş radiasiyası ilə vəhşicəsinə yandırılmayan bir planet olması çox vacibdir. Məlumdur ki, qırmızı cırtdan ulduzlar həqiqətən də böyük radiasiya partlayışları yayırlar. Ancaq kainatda trilyonlarla qırmızı cırtdan tipli ulduz olduğunu nəzərə alsaq, bəlkə də bəzilərinin ətrafındakı planetlər həyatın davam etməsi üçün uyğun bir mühitlə təmin edilmiş ola bilər.

Əgər belədirsə, belə bir ekzoplanetdəki potensial orqanizmlərin təkamül etmək üçün kifayət qədər vaxtı var: 100 milyard ilə qədər!

Aysun / Demedia.az