Türk dənizçilik tarixində ilklərə imza atan TARİXİ GƏMİ - Araşdırma

 21:57 10.10.2022     709

19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində bu, bir çox coğrafiyalardan, xüsusən də Avropadan olan insanların “yeni dünya” adlandırdıqları “xilas qapısı”  - Burada yeni həyata başlamaq istəyən milyonlarla insan uzun və çətin dəniz səyahətindən sonra ABŞ-a çatmağı və yeni həyata başlamağı qarşısına məqsəd qoydu. 

Bütün bu səyahətlər nəhəng Atlantik Okeanını keçən kruiz gəmiləri tərəfindən edildi. Bu gəmilər isə bəzən kədərli, bəzən də sevincli hekayələrin daşıyıcısına çevrilirdi.

Bu dövrdə Böyük Britaniyada yerləşən White Star Line sərnişin daşımaları ilə məşğul olan aparıcı şirkətlərdən biri idi. Mövcud gəmiləri ilə artan sərnişin sayını qarşılamaqda çətinlik çəkən şirkət, İngiltərə sərhədləri daxilində Şimali İrlandiyanın Belfast şəhərindəki Harland və Wolff Gəmiqayırma Zavodundan 2 yeni gəmi sifariş etdi. Bu sifarişlər nəticəsində “Britannic” və “Germanic” adlı qardaş gəmilər meydana çıxdı. Germanic White Star Line şirkəti üçün tikilmiş sonuncu dəmir gövdəli gəmi idi. Şirkət Germanicdən sonra sifariş verdiyi gəmilərdə polad gövdəli gəmilərə üstünlük verib. Germanicdən sonra White Star Line tərəfindən sifariş edilən gəmilər arasında tarixin ən böyük dəniz fəlakətlərindən birində iştirak edən Titanik də var idi.
30 may 1875-ci ildə Germanik ilk səyahətini İngiltərənin Liverpul şəhərindən ABŞ-ın Nyu-York şəhərinə etdi. 142 metr uzunluğundakı nəhəng gəmi təxminən 40 il ərzində Atlantik okeanının bir tərəfindən digər tərəfinə minlərlə sərnişin və tonlarla yük daşıyıb. Təqvimlər 1902-ci ili göstərdikdə, Germanic-in bacısı Britannic gəmisi xidmətdən çıxarılaraq söküldü. Qardaş gəmisini itirən Germanic Kanadalı bir şirkətə satıldı və 'Ottava' adı ilə yeni macəralara başladı.

Təxminən 7 il daha Atlantik okeanında "Ottawa" adı ilə xidmət edən gəmi bu müddət ərzində ABŞ-a mühacirləri daşımağa davam etdi. Təqvimlər 1911-ci ili göstərəndə Ottavanın taleyi bir daha dəyişdi, çünki bütün dünya indiyə qədər baş vermiş ən böyük müharibəyə doğru qaçırdı. Osmanlı İmperatorluğunda sərnişin və yük daşıma xidməti göstərən Seyr-i Sefain İdarəsi tərəfindən satın alınan Ottava bu tarixdən sonra türk tarixinə damğasını vuran hadisələrə şahidlik edəcəkdi.

Kanadalı bir şirkətdən alınaraq İstanbula gətirilən Ottavanın adı taleyi ilə dəyişib. Dövrün Osmanlı sultanı 5-ci Mehmet (Sultan Mehmet Reşad) anasının şərəfinə gəminin yeni adını "Gülcemal" qoyur.

Gülcemal Gəmisi Osmanlı İmperiyasında bir çox fərqli xidmətlər göstərib. Dövrün sultanı Sultan Mehmet Reşad Rumeliyə səfəri zamanı Gülcemal bərəsindən istifadə edib. Bir müddət Qara dənizdə sərnişin və yük daşımalarında da istifadə edilən gəmi daha sonra tarixin ən böyük dağıntılarından biri olan Birinci Dünya müharibəsi ilə üzləşib.

Bu dəfə təqvimlər 1914-cü ili göstərəndə bəşəriyyət heç vaxt şahidi olmadığı qədər böyük dağıntı yaşadı. Avropada başlayan yanğın tezliklə bütün dünyanı bürüdü və bütün dünya kimi Osmanlı imperiyası da bu yanğından ciddi şəkildə təsirləndi. Gülcemal Bərəsi də Birinci Dünya müharibəsindən öz payını aldı. Müharibədən əvvəl mülki sərnişinləri və mülki yükləri daşıyan bərə müharibədən sonra hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməyə başlandı. Gülcemal gah əsgər və sursatları cəbhəyə aparır, gah da xəstəxana gəmisi kimi xidmət edirdi. 1915-ci ildə Mərmərə dənizində üzərkən bir İngilis sualtı gəmisi tərəfindən vurulan Gülcemal bu hücumda yaralanaraq təmir olunmaq üçün İstanbula çəkildi. Birinci Dünya Müharibəsinin bitməsindən sonra başlayan Milli Mübarizədə mühüm vəzifələr də üzərinə götürən Gülcemal Gəmi çoxlu insanı Anadoluya daşıdı. Vətəndaşlıq vəzifəsini davam etdirən Gülcemal bir müddət poçt da daşıyıb.

1920-ci illərin əvvəllərində Dedeyan Dəniz Müəssisələri tərəfindən icarəyə götürülən Gülcemal Bərəsi sərnişin və yük daşıma xidmətləri etdi. Türk dənizçilik tarixində ilklərə imza atan Gülcemal gəmisi 1920-ci ildə bir türk kapitan və türk heyətinin komandanlığı ilə İstanbuldan yola düşərək, sırasıyla Neapol və Marselə yaxınlaşdı. Marsel limanından çıxan bərə Atlantik okeanını keçərək Nyu-Yorka çatdı və bununla da Atlantik okeanını keçən ilk türk ticarət gəmisi oldu.

Gülcemal Bərə Türkiyə Cümhuriyyətinin elanından sonra bir çox tarixi hadisələrdə də iştirak edib. Sülh danışıqları üçün İsveçrənin Lozanna şəhərində səfərdə olan İsmət İnönü başçılıq etdiyi türk heyətinin gətirilməsində iştirak edən Gülcemal Yunanıstan və Türkiyə arasında əhali mübadiləsində səhnəyə çıxıb. Cümhuriyyət elan edildikdən sonra o, əvvəlki vəzifəsinə qayıdıb Qara dənizdə məskunlaşıb.

Aysun / Demedia.az